Wet Zorg en Dwang (WZD) - Move professionals

Wet zorg en dwang, vrijheid

Move professionals verzamelt actuele kennis over de Wet Zorg en Dwang (eind december 2019)

Vanaf 2020 geldt de Wet verplichte ggz (Wvggz) in de psychiatrie en de Wet zorg en dwang voor mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie)*.

De belangrijkste uitgangspunten en randvoorwaarden van verantwoorde gedwongen zorg:

  • Dwang zoveel mogelijk voorkomen en anders zorgvuldig toepassen
  • De juiste zorg op de juiste plaats
  • Voldoende en deskundig personeel
  • Aandacht voor de belangen en de rechtspositie van de cliënt

In de adviezen en de calamiteitenonderzoeken van Move professionals in Utrecht houden we rekening met deze nieuwe wet. We hebben de belangrijkste kennisbronnen verzameld en delen dat overzicht graag.

* In een notitie d.d. 20-09-2019 liet het ministerie het voornemen weten om ook de zorg voor mensen met Korsakov, Huntington of niet-aangeboren hersenletsel (NAH) onder de Wzd te laten vallen, als deze aandoening leidt tot gedragsproblemen of regieverlies en zorgbehoefte die vergelijkbaar is met die bij dementie. Als deze zorgbehoefte er niet is valt de zorg voor mensen met Korsakov en Huntington onder de WvGGZ (bron: https://www.innovatiekringdementie.nl/vrijheidsbeperking-en-wet-zorg-en-dwang-wat-mag-er-wel-en-niet)


Andere kennisdomeinen van Move professionals - onafhankelijk calamiteitenonderzoeker

  1. Wet Zorg en Dwang (WZD)
  2. Wet verplichte GGZ (Wvggz)
  3. Valrisico
  4. Beroepsgeheim en het doorbreken ervan
  5. Kwaliteit, veiligheid en toezicht in het sociaal domein
  6. Medicatieveiligheid
  7. Geweld in de zorg en het sociaal domein
  8. Zelfdoding

Invoeren en borgen van de WZD in de organisatie


Informatie vanuit VWS over de WZD en Wet Verplichte GGZ

Informatie over dwang in de zorg. 

In deze handreiking wordt op heldere wijze uitgelegd wat de Wet zorg en dwang betekent voor de professional. De handreiking is ontwikkeld door KansPlus, in opdracht van het ministerie van VWS.

In september en oktober 2019 zijn de bijeenkomsten gehouden over de Wet zorg en dwang.


Folders en brochures voor cliënten en vertegenwoordigers


Samenloop van de WZD en de WvGGZ

De Wet zorg en dwang en de Wet verplichte GGZ. Beide stellen de behandeling van de cliënt voorop, die moet op de juiste plek de beste zorg krijgen. De instelling waarin deze zich bevindt of het stelsel van waaruit de zorg wordt gefinancierd is daarbij irrelevant. Dat betekent dat in één zorginstelling mensen met verschillende voorliggende problematiek kunnen verblijven die onder verschillende wettelijke regimes kunnen vallen. De Wzd regelt de rechten van cliënten met een verstandelijke beperking en cliënten met een psychogeriatrische aandoening, waarbij het mogelijk is om onvrijwillige zorg en/of onvrijwillige opname toe te passen. De Wvggz ziet op dwang in de zorg voor cliënten met een psychiatrische stoornis. Afhankelijk van de aandoening van de cliënt, valt de cliënt onder de Wvggz of Wzd. Het kan voorkomen dat iemand met een verstandelijke beperking ook een psychiatrische aandoening heeft. De zorgverlener kan dan voor de vraag komen te staan welke wetgeving van toepassing is (samenloop).

Uitgangspunten voor samenloop WZD en Wvggz

Indien de zorgverlener samenloop van de twee wettelijke regimes constateert dan dient de zorgverlener de volgende uitgangspunten in acht te nemen:

1. De zorgverlener dient één wettelijk regime te volgen.

2. De zorgbehoefte van de cliënt staat centraal.

3. Verschillende wettelijke regimes onder één dak.

Binnen een zorginstelling is het mogelijk dat de cliënten die daar in zorg zijn onder verschillende wettelijke regimes vallen. Het is dus niet zo dat een zorginstelling slechts één wettelijk regime kan toepassen. Het kan dus voorkomen dat in dezelfde instelling cliënten onder de Wzd vallen of onder de Wvggz.

4. Geen automatische overplaatsing bij multiproblematiek.

Indien sprake is van multiproblematiek dan is een zorgverlener niet automatisch gedwongen om een cliënt over te plaatsen. Bijvoorbeeld: een psychiatrische zorginstelling is niet direct gedwongen om een cliënt met een psychiatrische stoornis in combinatie met een verstandelijke beperking over te plaatsen naar een instelling voor verstandelijk beperkten. Overplaatsing is namelijk niet altijd in het belang van de cliënt, zo kan een cliënt al gewend zijn aan een instelling en kan de problematiek verergeren bij overplaatsing. Als de zorginstelling de deskundigheid, bekwaamheid en bevoegdheid heeft om de multiproblematiek te behandelen is het niet nodig om een cliënt over te plaatsen.

Bron https://www.linkedin.com/pulse/samenloop-wet-zorg-en-dwang-verplichte-geestelijke-van-den-ham/


Move professionals bouwt ook aan een kennisdomein over de Wvggz


 Samenloop WZD en WGBO

Met de inwerkingtreding van de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten kan onvrijwillige zorg worden toegepast binnen accommodaties, maar ook daarbuiten. In artikel 8 van de Wzd is opgenomen dat wanneer een cliënt op een andere locatie verblijft en waar hij zorg ontvangt van een andere zorgaanbieder in het kader van een geneeskundige behandeling, die zorgaanbieder in beginsel het zorgplan uitvoert. Deze bepaling heeft gevolgen voor een cliënt die onvrijwillige zorg krijgt verleend en een somatische behandeling nodig heeft. Immers bij somatische zorg is de Wgbo van toepassing. Dit betekent dat in de nieuwe situatie ook in de curatieve zorg meerdere professionals geconfronteerd zullen worden met de toepassing van onvrijwillige zorg binnen ziekenhuizen of andere settings voor somatische behandeling met verblijf en in de paramedische zorg.


De WZD voor de ouderenzorg

Op deze pagina vindt u relevante informatie die zorgorganisaties helpt bij de implementatie van de Wet zorg en dwang. Ook staat er wat er nog in ontwikkeling is.

De nieuwe Wet zorg en dwang gaat op 1 januari 2020 in. Het doel van deze nieuwe wet is dat onvrijwillige zorg bij mensen met dementie zo veel mogelijk wordt voorkomen. En dat er eerst naar betere alternatieven wordt gezocht. 

Om erachter te komen wat de Wet zorg en dwang in de praktijk betekent voor de huidige zorg voor cliënten, kun je de Casus-checker gebruiken. Je beantwoord daarin 5 vragen voor jouw praktijksituatie


De WZD voor de gehandicaptenzorg

Vrijheidsbeperking gaat over alle maatregelen die cliënten in hun vrijheid beperken. Soms is vrijheidsbeperking onvermijdelijk. Bijvoorbeeld als de cliënt een ernstig risico vormt voor zichzelf of zijn omgeving. Toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen mag alleen in uiterste nood. 
De VGN informeert haar leden graag over de recente ontwikkelingen. In het bijzonder wijzen wij op het uitkomen van de Handreiking 'Wzd voor zorgaanbieders' en het grafisch weergegeven stappenplan. 

Op de drempel van het overgangsjaar 2020 voerde de VGN voor de Wet zorg en dwang (Wzd) nog overleg met VWS over hoe deze nieuwe wet voor haar leden uitvoerbaar blijft. Tijdens dit overleg toonde de minister zich bereid ruimte te maken om de administratieve lasten structureel te verlagen, zolang dat niet ten koste gaat van de rechtsbescherming. Het leidde echter nog niet tot concrete toezeggingen. De VGN kiest dus voorlopig voor een eigen werkwijze.


De WZD voor ZZP-ers en ouderinitiatieven

In opdracht van VWS heeft Naar-Keuze een handreiking geschreven voor Zzp'ers. In de handreiking wordt beschreven hoe freelancers en zzp'ers om kunnen gaan met de wet zorg en dwang. Wat moet er geregeld worden? Op dit moment is nog niet helder hoe kosten betaald moeten worden die verbonden zijn aan de invoering van de Wzd per 1 januari 2020. Er moet bv. een zorgverantwoordelijke (coördinator) worden aangesteld als er sprake is van onvrijwillige zorg. Echter; coördinatie van zorg mag officieel niet betaald worden met PGB. Het inschakelen van een Wzd-functionaris of externe deskundige ligt ook lastig. Deze vraagstukken worden nog nader door Vws uitgewerkt.

Er is ook een handreiking voor bestuurders van ouderinitiatieven/wooninitiatieven. Deze is zowel  digitaal als in gedrukte vorm beschikbaar.


Wilsbekwaam en wilsonbekwaam

Wilsonbekwaamheid speelt een belangrijke rol in het kader van de WZD. Wilsbekwaamheid is een complex begrip binnen de context van ethiek, recht, psychologie en geneeskunde. Wilsbekwaamheid is een voorwaarde om geïnformeerde toestemming te kunnen geven voor een medische interventie. Het gaat niet om een categorische eigenschap van een bepaalde groep mensen, maar moet per beslissing en per situatie vastgesteld worden. Hoe ingrijpender een beslissing is, hoe zorgvuldiger hulpverleners naar wilsbekwaamheid moeten kijken. 

In deze notitie legt het ministerie van VWS uit wat er vanuit Wet zorg en dwang bedoeld wordt met de ter zake deskundige die de wils(on)bekwaamheid vaststelt.

In onderstaand artikel: Verhelderen van de betekenis van het begrip wilsbekwaamheid bij mensen met een verstandelijke beperking, de juridische kaders in Nederland en België, het beoordelen van wilsbekwaamheid en het ondersteunen ervan.


Het stappenplan uit de WZD


De WZD en de Wvggz voor de ambulante ondersteuning

De Wvggz en de Wzd maken het mogelijk om onvrijwillige zorg ook buiten intramurale instellingen toe te passen. Bijvoorbeeld bij de betrokkene thuis of in kleinschalige woonvormen. Dit wordt ambulante onvrijwillige zorg genoemd. 

Het Besluit zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten’ (Bzd), regelt dat onvrijwillig zorg ook mogelijk wordt op andere plekken dan verpleeghuizen waar gedwongen opnames mogelijk zijn. Dus ook in andere woonzorgcentra, thuis, in dagbesteding, maar wel met extra zorgvuldigheidseisen.Buiten accommodaties mogen alleen vormen van onvrijwillige zorg worden toegepast die in het Besluit zorg en dwang zijn genoemd. Of onvrijwillige zorg thuis kan worden verleend, hangt af van twee vragen, die beide bevestigend moeten worden beantwoord:

  1. Valt de cliënt onder de Wzd?
  2. Gaat het om een vorm van onvrijwillige zorg die in het Besluit zorg en dwang is genoemd?
Aanvullende zorgvuldigheidseisen voor ambulante zorg

Voor zorg thuis, de dagbesteding, of in woonzorgcentra zonder gedwongen-opnamemogelijkheden (tezamen ‘ambulante zorg’ genoemd) regelt Besluit zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten aanvullende zorgvuldigheidseisen. Deze houden in dat bij ambulante onvrijwillige zorg altijd moet worden gewogen of de woonsituatie nog geschikt is voor de noodzakelijke zorg, of dat een verpleeghuis nodig is. En als voor ambulante onvrijwillige zorg wordt gekozen, moet er worden besproken en vastgelegd:

  • Hoe bij de uitvoering ervan toezicht wordt gehouden op de veiligheid van de cliënt 
  • Hoeveel zorgverleners erbij aanwezig moeten zijn 
  • Hoe geregeld is dat een ter zake deskundige zorgverlener voor de cliënt of diens naasten bereikbaar is voor vragen.

De zorgaanbieder neemt verantwoordelijkheid als hij (onvrijwillige) zorg in het zorgplan opneemt, ook als die door naasten wordt gegeven. De zorgaanbieder moet zich er van vergewissen dat de persoon aan wie de onvrijwillige zorg wordt overgelaten in staat is die taak uit te oefenen en de consequenties te overzien. Als een mantelzorger in de privésfeer, buiten het zorgplan, vrijheidsbeperkingen toepast valt dit niet onder de verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder.

Bron: https://www.innovatiekringdementie.nl/vrijheidsbeperking-en-wet-zorg-en-dwang-wat-mag-er-wel-en-niet


Terugdringen vrijheidsbeperking


Toetsingskader  en toezicht IGJ

De IGJ is belast met het toezicht op de uitvoering van de Wzd en de Wvggz. Ook een Wmo-aanbieder die uitvoering geeft aan de Wzd of de Wvggz valt, voor wat betreft de uitvoering van deze wetten, onder het toezicht van de IGJ. De IGJ kan bijvoorbeeld toetsen of de verplichte of onvrijwillige zorg proportioneel en voldoende onderbouwd wordt ingezet. De Wmo-toezichthouder blijft verantwoordelijk voor het toezicht op de algemene kwaliteit die de aanbieder van Wmo-ondersteuning levert. Daarom is het noodzakelijk om afspraken te maken tussen gemeenten, Wmo-toezichthouders en de IGJ.

Om transparant te zijn over wat de inspectie toetst, maakt de inspectie toetsingskaders voor onderdelen van de zorg. Toetsingskaders bestaan uit een aantal normen en daarbij horende toetsingscriteria. Die zijn gebaseerd op wet- en regelgeving, veldnormen, kwaliteitsstandaarden, richtlijnen en handreikingen die beroepsorganisaties en branchepartijen hebben opgesteld. De inspectie stimuleert en handhaaft de naleving hiervan.

In het toetsingskader voor de Wzd beschrijft de inspectie waar zij naar kijkt. De wetten zijn gedetailleerd daarom bestaan de toetsingskaders uit een uitgebreide set aan normen. Het betekent niet dat de inspectie altijd haar toezicht op deze wetten in deze mate van detail toepast.


Reacties brancheorganisaties en beroepsorganisaties


De Rol van het CIZ


Rol van de gemeente

Informatie laatste stand van zaken VNG


Wettelijke regelingen

Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 31 oktober 2019, kenmerk 1604138-181029-WJZ, houdende nadere regels op grond van de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten (Regeling zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten) https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2019-60908.html


De WZD functionaris

In dit profiel beschrijven de beroepsverenigingen van mogelijke Wzd-functionarissen (NVAVG, Verenso, NIP en NVO) en de brancheorganisaties uit de sectoren waar de Wzd-functionaris werkzaam is (ActiZ, Zorgthuisnl en VGN) de taken van een Wzd-functionaris en gaan zij in op de organisatorische vragen waarvoor zorgorganisaties zich gesteld zien bij de voorbereiding van de introductie van de Wzd-functionaris.


Klachtencommissie WZD

De Wzd schrijft voor dat klachten op basis van de Wzd moeten worden beoordeeld door een externe klachtencommissie. Deze commissie moet worden ingesteld door een representatieve organisatie van cliënten en een representatieve organisatie van zorgaanbieders. De VGN richt samen met ActiZ, Ieder(in), KansPlus, het LOC en het LSR een commissie op die voldoet aan de eisen van de Wzd: de KlachtenCommissie Onvrijwillige Zorg (KCOZ).


Organisatie van de cliëntvertrouwenspersoon (CVP) in het kader van de WZD

Per 1 januari 2020 is de Wet Zorg en Dwang (Wzd) van kracht en daarmee doet de Cliëntenvertrouwenspersoon (CVP) zijn intrede in de Wet Langdurige Zorg (Wlz). De Wzd schrijft voor dat cliënten een beroep moeten kunnen doen op een onafhankelijke cliëntvertrouwenspersoon (CVP) voor. Deze cliëntenvertrouwenspersonen gaan cliënten ondersteunen als er sprake is van onvrijwillige zorg. Maar ook bij onvrede of klachten rond de zorg, opname of verblijf in een zorginstelling. Een CVP is niet uitwisselbaar met de klachtenfunctionaris van de Wkkgz. Het zijn twee verschillende functionarissen met verschillende wettelijke taken en bevoegdheden. De kosten en de organisatie van de CVP worden een taak van de zorgkantoren. 

De CVP ondersteunt cliënten in het proces van omgaan met onvrede over de geboden onvrijwillige zorg, de opname of het verblijf. De belangrijkste taken zijn:

  • Locatiebezoeken aan cliënten en hun vertegenwoordigers
  • Informatieverstrekking en klachtenondersteuning
  • Voorlichting geven bij zorgorganisaties
  • Ondersteuning bij rechtsbescherming in aangelegenheden die samenhangen met onvrijwillige zorg
  • Signaleren of de rechten van cliënten voldoende gewaarborgd worden

Vanaf 1 januari gaan vier organisaties landelijk het vertrouwenswerk uitvoeren voor cliënten die onder de Wzd vallen. Deze vier organisaties zijn regionaal georganiseerd:

  • AKJ t.b.v. de Stichting Zorgstem: Regio Noord-Holland, Utrecht, Flevoland, Zuid-Holland (exclusief Rotterdam en de Zuid-Hollandse eilanden)
  • Het LSR: Regio Zwolle, Twente, Zeeland, West-Brabant, Rotterdam, Zuid-Hollandse eilanden
  • Quasir: Regio Friesland, Groningen, Drenthe
  • Adviespunt Zorgbelang: Regio Apeldoorn, Zutphen, Arnhem, Midden-IJssel, Nijmegen, Waardenland, Noord-Oost-Zuid en Midden Brabant, Noord en Zuid Limburg
Brochures over de cliëntvertrouwenspersoon
Kwaliteitskader CVP

De CVP voert taken uit zoals beschreven in het Kwaliteitskader CVP.  In dat kwaliteitskader is ook  te vinden waaraan zorgaanbieders moeten voldoen richting de CVP. 


Locatieregister

Vanaf 26 november is het locatieregister Wet verplichte ggz en Wet zorg en dwang openbaar. Het register is te raadplegen op locatieregister.dwangindezorg.nl.

Het volgende moet in dit register volgens de Wvggz en de Wzd vanaf 1 januari 2020 zijn opgenomen:

  • iedere locatie waarin verplichte / onvrijwillige zorg wordt verleend;
  • iedere locatie  van waaruit verplichte / onvrijwillige zorg wordt verleend.

Het aanbod van Move professionals waarin de WZD een rol speelt

  1. Calamiteitenonderzoek
  2. Calamiteitenonderzoek in Jeugdzorg en Veilig thuis
  3. Klachtenonderzoek en onderzoek burgermeldingen
  4. Ondersteuning kleine zorgaanbieders bij de invoering Wkkgz
  5. Andere Prisma onderzoeken
  6. Trainingen calamiteitenonderzoek en leren van incidenten
  7. Interim beleidsadvies zorgbeleid
  8. Werkplekleren
  9. Organisatieadvies en organisatieontwikkeling

Als wij met u mee kunnen denken en doen om te werken aan de bedoeling van de WZD, kom dan met ons in contact. Bel ons op 030-2072321 of neem contact met ons op via: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.