Maatschappelijke hulpverlening (opvang en beschermd wonen) - Move professionals
Prisma calamiteitenonderzoek in de maatschappelijke hulpverlening
Move professionals voert Prisma calamiteitenonderzoek uit voor organisaties binnen de maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Met onze expertise ondersteunen wij instellingen bij het leren van incidenten, het verbeteren van kwaliteit en het versterken van veiligheid binnen de zorg- en ondersteuningsketen.
Waarom Prisma calamiteitenonderzoek in deze sectoren?
Binnen de maatschappelijke opvang en beschermd wonen komen complexe situaties voor waarin veiligheid, zorgcontinuïteit en samenwerking cruciaal zijn. Prisma calamiteitenonderzoek helpt organisaties om:
- incidenten systematisch te analyseren
- patronen en oorzaken te herkennen
- verbetermaatregelen te formuleren
- risico’s te verkleinen en kwaliteit te verhogen
Move professionals ondersteunt organisaties met deskundige onderzoekers, kennis van wet- en regelgeving en ervaring in de maatschappelijke hulpverlening.
Kennis en Kaders voor Maatschappelijke Hulpverlening
Onderstaand bundelen we actuele inzichten, definities en wettelijke kaders die essentieel zijn voor professionals in de maatschappelijke hulpverlening. De informatie ondersteunt organisaties bij het versterken van kwaliteit, veiligheid en deskundigheid binnen maatschappelijke opvang, beschermd wonen en aanverwante vormen van ondersteuning.
Maatschappelijke opvang: definitie en doelgroepen
De maatschappelijke opvang (MO) biedt onderdak, begeleiding en ondersteuning aan mensen die hun thuissituatie hebben verlaten en niet in staat zijn zich zelfstandig te handhaven. Dit kan het gevolg zijn van huiselijk geweld, veiligheidsrisico’s, of bredere sociale en psychische problematiek (Wmo 2015, artikel 1.1.1).
Vormen van maatschappelijke opvang
Binnen de maatschappelijke opvang wordt onderscheid gemaakt tussen:
- Nacht- en crisisopvang
- Crisisopvang voor kinderen en gezinnen
- Opvang voor jongeren
Doelgroepen binnen de maatschappelijke opvang
De maatschappelijke opvang richt zich op diverse groepen dak- en thuislozen, waaronder:
- Daklozen met OGGZ‑problematiek Mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen en/of verslavingsproblematiek die intensieve ondersteuning nodig hebben.
- Economisch daklozen (zonder OGGZ‑problematiek) Personen die dakloos raken door schulden, werkloosheid of financiële problemen. Zij zijn vaak alleen op het gebied van huisvesting niet zelfredzaam en missen een sociaal netwerk of voorliggende voorzieningen.
- Uitgeprocedeerde asielzoekers en ongedocumenteerden Voor deze groep wordt opvang geboden in de vorm van bed-bad-brood.
- Personen die wachten op beschermd wonen Voor hen wordt overbruggingszorg ingezet totdat een passende plek beschikbaar is.
Briefadres voor mensen zonder vaste woon- of verblijfplaats
Mensen in de maatschappelijke opvang hebben vaak geen briefadres. Informatie over het aanvragen van een briefadres is te vinden via de Rijksoverheid.
Beschermd wonen: vormen, doelgroepen en wettelijke kaders
Beschermd wonen is bedoeld voor mensen die door psychische of psychosociale beperkingen (tijdelijk) niet zelfstandig kunnen wonen. Het biedt een combinatie van wonen, begeleiding, toezicht en ondersteuning gericht op herstel en participatie.
Vormen van beschermd wonen
Er wordt onderscheid gemaakt tussen drie hoofdvormen:
- Beschermd wonen binnen de Wlz
Voor mensen die permanent toezicht of 24‑uurs zorg in nabijheid nodig hebben. - Beschermd wonen binnen de Wmo
Voor mensen die tijdelijk niet zelfstandig kunnen wonen en ondersteuning nodig hebben om hun zelfredzaamheid te vergroten. - Begeleid zelfstandig wonen
Voor mensen die zelfstandig wonen maar intensieve professionele begeleiding nodig hebben.
Wettelijke definitie (Wmo 2015)
Beschermd wonen omvat wonen in een instelling met toezicht en begeleiding gericht op:
- het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie
- psychisch en psychosociaal functioneren
- stabilisatie van psychiatrische problematiek
- het voorkomen van verwaarlozing, overlast of gevaar
Doelgroepen binnen beschermd wonen
Beschermd wonen is bedoeld voor:
- Mensen met een (ernstige) psychiatrische aandoening (EPA)
- Personen met ernstige psychosociale problemen
- Mensen met bijkomende verslavingsproblematiek of somatische aandoeningen
- Jongeren, jongvolwassenen, volwassenen en ouderen met complexe ondersteuningsvragen
Financiering en wettelijke kaders
Beschermd wonen kan worden gefinancierd vanuit:
- Jeugdwet (JW)
- Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
- Wet langdurige zorg (Wlz)
- Wet forensische zorg (Wfz)
Beschermd wonen binnen de Wlz
De Wlz is bedoeld voor mensen die blijvend permanent toezicht of 24‑uurs zorg in nabijheid nodig hebben. Zorgaanbieders moeten aantonen hoe dit toezicht is georganiseerd en afgestemd op de doelgroep en locatie.
Informatie dakloosheid overheid
Briefadres voor mensen zonder vast woon- en verblijfplaats
Mensen zonder vaste woon- of verblijfplaats, zoals mensen in de maatschappelijke opvang hebben vaak geen briefadres.
Meer informatie over het kunnen krijgen van een briedadres is te vinden op: Informatie over het krijgen van een briefadres
Beschermd wonen
Beschermd wonen is een verzamelterm voor verschillende woonvormen voor mensen die door hun beperkingen (tijdelijk) niet zelfstandig kunnen wonen. In Nederland zijn verschillende organisaties die beschermd wonen aanbieden. Beschermd wonen biedt zorg, begeleiding en ondersteuning die gericht is op herstel zodat mensen kunnen deelnemen aan de samenleving.
Grofweg wordt een onderscheid gemaakt in woonvormen voor mensen die:
1. Niet zelfstandig kunnen wonen = Beschermd wonen binnen het kader van de Wet langdurige zorg (Wlz)
2. Tijdelijk niet zelfstandig kunnen wonen = Beschermd wonen binnen het kader van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO)
3. Zelfstandig wonen en daarbij (intensieve) professionele hulp nodig hebben = Begeleid zelfstandig wonen
In de Wet maatschappelijk ondersteuning wordt het als volgt omschreven: Wonen in een accommodatie van een instelling met daarbij behorende toezicht en begeleiding, gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie, het psychisch en psychosociaal functioneren, stabilisatie van een psychiatrisch ziektebeeld, het voorkomen van verwaarlozing of maatschappelijke overlast of het afwenden van gevaar voor de cliënt of anderen, bestemd voor personen met psychische-of psychosociale problemen, die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving (Wmo 2015, artikel 1.1.1).
De overheid maakt het volgende onderscheid in beschermd wonen
De overheid gebruikt de volgende omschrijvingen voor de vormen van beschermd wonen (van licht naar intensief)
- Begeleid wonen of woonbegeleiding: Woonbegeleiding
- Beschermd wonen: zie Beschermd wonen
- GGZ wonen: GGZ wonen
Doelgroep beschermd wonen
Beschermd wonen (BW) is er voor mensen met een (ernstige) (chronische) psychiatrische aandoening (EPA) en voor mensen met ernstige psychosociale problemen. Vaak ervaren zij problemen op meerdere leefgebieden. Ook kan sprake zijn van verslavingsproblematiek en chronische en somatische aandoeningen. Het gaat om gemêleerde doelgroepen, jongeren, jong volwassenen, volwassenen en ouderen.
Financiering en wettelijk kader beschermd wonen
Beschermd wonen wordt geboden binnen verschillende wettelijke (financiële) kaders:
- Jeugdwet (JW)
- Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO)
- Wet langdurige zorg (Wlz)
- Wet forensische zorg (Wfz)
Meer informatie over beschermd wonen en de Wlz
De Wet langdurige zorg (Wlz) is er voor mensen die blijvend permanent toezicht nodig hebben of 24 uur per dag zorg in de nabijheid nodig hebben. Voor het leveren van verblijfszorg geldt voor alle zorgprofielen dat een zorgaanbieder moet kunnen aantonen op welke wijze het permanente toezicht of de 24 uur per dag zorg in nabijheid in de zorginstelling geregeld wordt. Dit betekent bijvoorbeeld dat er altijd iemand aanwezig is die met zijn of haar kennis en vaardigheden aansluit bij de (zorg)vragen en (zorg)behoeften van de klanten en bevoegd en bekwaam is voor de vereiste zorgtaken. De wijze waarop het toezicht ingericht is, zal per doelgroep en per locatie verschillen wordt afgestemd op de bewoners.
Overzicht veelgebruikte methodieken beschermd wonen
Onafhankelijke cliëntondersteuning
Er zijn onafhankelijke clientondersteuners die werken vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en die aangeboden wordt via de gemeente. En er bestaan onafhankelijke clientondersteuning vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz). Deze wordt aangeboden via het zorgkantoor in de regio en is beschikbaar voor mensen die al beschikken over een Wlz-indicatie. Movisie heeft een themakaart gemaakt over de overgang van de Wmo naar de Wlz en waarom onafhankelijke cliëntondersteuning daarin zo belangrijk is.
Melden van calamiteiten en calamiteitenonderzoek bij beschermd wonen
Vanuit de Wlz is de Wkkgz van toepassing. Deze wet gaat over goede zorg, openheid over fouten en incidenten en de bereidheid daarvan te leren. Ook een zorgvuldige omgang met klachten in de zorgverlening wordt in de wet geregeld. Het toezicht en de meldplicht bij calamiteiten is geregeld in de wet. Vanuit de meldplicht bij calamiteiten komt ook het uitvoeren van calamiteitenonderzoek.
Toezicht beschermd wonen en het melden van calamiteiten
- Melden van calamiteiten
- Toezicht beschermd wonen
- Toezicht beschermd wonen voor cliënten met een forenische zorgtitel (zie antwoord 8)
